Shënime në Blog

Unë jam ajo që nuk kthehet

Ndonjëherë do të doja të kapesha pas zhgënjimit dhe tërbimit tim kundër klasës politike, kundër rrethit vicioz të udhëheqësve të paaftë dhe të korruptuar që ndërrojnë vendet në një garë qesharake stafete në një pistë të ndërtuar mbi themelet e thyera të egoizmit, nepotizmit dhe tribuve, ndërsa ne, qytetarët, ne vazhdojmë t'i brohorasim, duke shpresuar për ndryshime që nuk do të ndodhin kurrë.
Unë jam ajo që nuk kthehet

Nga Abi Daré/ Ti nuk kthehesh. Njëzetë vite më parë këto tre fjalë më ndryshuan jetën. I tha mamaja ime, kur e pyeta për fluturimin e kthimit në Nigeri, pas pushimeve verore. “Ti nuk kthehesh”, përsëriti. “Tani shtëpia jote është këtu. Do të studiosh drejtësi. Këtu në Angli!”.

Unë nuk doja të studioja drejtësi “këtu në Angli”. Doja të kthehesha në shtëpi. Londra ishte zbrazur nga turistët dhe moti kishte ndryshuar, ishte më ftohtë. Era frynte fort, ndërsa rrëqethje të akullta që më vrisnin kockat e mësuara me tridhjetë gradë bërtisnin: Kthehu në Lagos! Më mungonte Lagosi. Më mungonte shiu që binte mbi xhamat e dritareve dhe në çatitë prej zinku, si një tingull që përgjumte trupin tim të lodhur pas një dite të gjatë, derisa flija. Më kishte marrë malli për orizin ganez jollof që e haja në buka, vajtja në festat të shtunave por mbi të gjitha më mungonte jeta studentore kur jetoja në kampusin e Universitetit të Lagos ku kisha nisur të studioja frëngjisht.

Një vit më parë aplikimi im për në Fakultetin e Drejtësisë më ishte refuzuar dhe në këmbim kisha marrë një letër pranimi për degën e frëngjishtes. Ishte një goditje e rëndë, jo sepse doja të studioja drejtësi, por sepse e ndjeja se kisha zhgënjyer nënën time.

Ajo letër ishte si një ankeplast mbi një plagë të hapur. Të gjithë e dinë se për të çarë përpara në Nigeri nevojitet ndikim, pushtet dhe dije, por për “të zgjedhur” disa programe studimi me numër të kufizuar, konkurrenca është e tillë që mijëra studentëve u bëhen oferta alternative.

Isha e dekurajuar. Nuk kisha pikën e interesit për të studiuar gjuhë të huaja, por sforcohesha për të shkuar në leksion çdo mëngjes sepse më kishin edukuar që duhej të përshtatesha e të mos dorëzohesha. Në kampus e ndaja dhomën me gjashtë vajza të tjera. Prandaj erdhi një pikë kur vendosa se do të ishte më mirë të merrja me qira një apartament. Mamaja ime, me kokën e ulur mbi një fletore, ma dha miratimin pa i ngritur fare sytë.

Ia kërkova sërish, për t’u siguruar se më kishte dëgjuar mirë. Në fund të fundit isha vetëm 18 vjeç dhe po i kërkoja të jetoja me tre vajza të huaja të cilave ajo nuk ua njihte as prindërit. “Po”, më tha, “mund të marrësh me qira një apartament, të blesh makinën e të bësh ç’të duash. Më bëj një listë dhe pas pushimeve, shohim.”

Një muaj më vonë, ato tre fjalë rrënuan ëndrrat e mia. Shihja mamanë time me sytë që më digjnin pas qepallave, e me zemrën e rrudhur nga dhimbja duke parë optimizmin në sytë e saj. Ajo donte të më jepte shumë më tepër nga ç’mund të më ofronte Nigeria dhe duke e ditur se do të kisha refuzuar, nëse do të ma kishte paraqitur idenë para udhëtimit, kishte vendosur të më “surprizonte”. Më pas pati shumë momente dëshpërimi në të cilat doja vetëm të shkoja në shtëpi, por edhe momente vendosmërie të palëkundur për të qëndruar pavarësisht përpjekjeve të lodhshme për t'u integruar. Kanë kaluar njëzet vjet që kur u thanë ato tre fjalë dhe mësova ta dua identitetin tim të dyfishtë kombëtar.

Shpesh më duket se të shpjegoj se çfarë do të thotë të jesh nigeriane është e vështirë, personalisht për mua i ngjan diçkaje të lindur dhe instiktive që vetëm ne nigerianët mund ta kuptojmë. Ndonjëherë do të doja të kapesha pas zhgënjimit dhe tërbimit tim kundër klasës politike, kundër rrethit vicioz të udhëheqësve të paaftë dhe të korruptuar që ndërrojnë vendet në një garë qesharake stafete në një pistë të ndërtuar mbi themelet e thyera të egoizmit, nepotizmit dhe tribuve, ndërsa ne, qytetarët, ne vazhdojmë t'i brohorasim, duke shpresuar për ndryshime që nuk do të ndodhin kurrë.

Jemi një popull i gëzuar, i aftë për t’u përshtatur. I kemi për zemër marrëdhëniet me të tjerët e me familjen dhe një prej mënyrave që e tregojmë është organizimi i festave të mrekullueshme, të bukura dhe, për ata pak që mund t’i përballojnë, festa të kushtueshme. Dasmat, funeralet dhe ditëlindjet tona janë një përvojë më vete.

Në dasmën time, e zhvilluar nën ritmin e zakonshëm, ishin më shumë se pesëqind të ftuar. Gjatë pritjes, një shoqëruese na pa e shtangur. Si t’u shpjegonim se dashuria jonë për festat është diçka që na lidh, së bashku me krenarinë dhe me aftësinë për të gjetur anën komike të çdo gjëje?

Së fundi kam lexuar për një nënë nigeriane që e kishte quajtur nipin e saj Diplomë, sepse e bija ishte larguar nga shtëpia për të studiuar dhe ishte kthyer shtatëzanë. Meqë prindërit prisnin prej saj diplomën, por ajo u solli një fëmijë, e kishin quajtur Diplomë. Krenaria dhe optimizmi ynë i palëkundur janë karakteristika kombëtare që i bashkëndajmë, pavarësisht dallimeve etnike dhe fetare. Nigerianët nuk e humbasin kurrë mundësinë për ta kritikuar Nigerinë, megjithatë janë po ata të parët që do t’i dënonin të huajt që thurin kritika për vendin e tyre.

Disa vite më parë, kur prisja në radhë në ambasadën nigeriane në Londër, një burrë tha: “Po të mos ishte sëmurë mamaja ime, betohem se nuk do të vija ta rinovoja pasaportën. Do ta kisha djegur.” Nuk ishte e para herë që dëgjoja pohime të tilla. E kisha përjetuar edhe unë zhgënjimin që të prek gjer në kocka kur të vjen radha për të rinovuar pasaportën. Radhë të gjata, vrazhdësia e personelit, salla e pritjes plot e përplot me njerëz po aq të nevrikosur sa edhe ty. Të gjitha gjëra që i njihja shumë mirë. “Fëmijët e mi s’do të kenë të bëjnë me Nigerinë”, tha sërish ai burri. “Ju kuptoj”, i thashë, “por çrrënjosja e një peme që jep fryte të hidhura nuk i ëmbëlson ato”. Më fiksoi një çast me sy, e pastaj nisi të më tregonte gëzimet dhe dhimbjet e të qenit nigerianë. Në një moment teksa po fliste, nga pjesa e pasme e dhomës së pritjes, ndërhyri dikush dhe filloi një diskutim. Me reagimin tim kisha hapur Kutinë e Pandorës. Pastaj dihet që mënyra më e shpejtë për t’i përfshirë nigerianët në diskutim është t’i bësh të flasin për vendin. “Nigeria është vërtetë një shtet i pashpresë”, vuri në dukje dikush tjetër. Nga theksi, s’duhej të ishte nigerian. Turist apo biznesmen që priste vizën? Heshtje.

Një grua e pa sikur do të gjente pikën më të mirë për t’i lëshuar një bombë. “Nëse nuk ju pëlqen Nigeria, pse vini të merrni vizën, ë? Nuk do të shkoni të bëni biznes në vendin tonë? Shkoni në vendin tuaj, nëse vendi ynë është pa shpresë. Pa shpresë është vetëm goja juaj!”. U duk sikur ai burri do të kundërpërgjigjej, por ndërkaq u tërhoq në lexim, duke pyetur veten se ç’tha gabim. Atë ditë u largova nga ambasada me bindjen solemne se litari që na lidh është i trashë dhe i ngushtë, i rezervuar vetëm për ne.

Nigerianët kalojnë nëpër pikëllime, keqqeverisje dhe korrupsion, por ia dalin të hidhen në anën tjetër të nxitur nga sensi i humorit dhe fryma e përshtatjes. Por shkathtësia, përkushtimi dhe optimizmi i përjetshëm nuk mund të kompensojnë bashkimin dhe një komb i përçarë nuk mund të rezistojë.

Ekziston një hendek i madh midis mbi 250 grupeve etnike dhe feve të ndryshme. Ka nga ata që janë vrarë, që nuk kanë mundur të martohen, u është refuzuar një punë sepse i përkisnin një fisi apo feje tjetër. Shoqëria nigeriane është patriarkale në themel dhe zërat e grave janë shpesh të fundit që dëgjohen, për të mos u shpërfillur plotësisht. Ekziston gjithashtu një dallim i konsiderueshëm klasor dhe hendeku midis të pasurve dhe të varfërve po zgjerohet vazhdimisht.

Të vazhdojmë kështu na shërben vetëm për të lënduar njëri-tjetrin. Duke menduar për atë ditë në ambasadë, për dëshirën tonë të përbashkët dhe për zjarrin që ndizej në sytë dhe në zërat tanë teksa argumentonim se një Nigeri më e mirë ishte vërtetë e mundur, më mbush me shpresë se një brez i ri nigerianësh po lind. Një popull që nuk do ta lejojë veten të heshtë.

Unë shoh një të ardhme në të cilën piramida patriarkale do të shpërbëhet, ku ata që janë në pozitat e pushtetit do të japin llogari për veprimet e tyre, ku do të ketë një shpërndarje të drejtë të pasurisë dhe zërat tanë nuk mund të shuhen me kërcënime për arrestime dhe dhunë. Një të ardhme në të cilën një nënë do të jetë në gjendje t'i thotë vajzës së saj: “Shtëpia jote është këtu tani. Ti nuk ikën”.

*Abi Daré është shkrimtare nigeriane, që jeton në Angli. Në vitin 2018 fitoi çmimin “Bath Novel” dhe ishte finaliste në “Literary Consultancy Pen Factor 2018”. Siç tregon në këtë artikull, arsimin e lartë e ka ndjekur në Britani, ndërsa e ëma Teju Somorin ishte gruaja e parë pedagoge e taksimit në Nigeri. Artikulli u përkthye në shqip nga Erjon Uka.