Opinion

Why are we so obsessed with superstitions?

Why are we so obsessed with superstitions?

That Dimitris Xygalatas

Having grown up in Greece, I always spent the summer season at my grandparents' house in a small coastal village in the region of Halkidiki. The weather was hot, sunny and I spent most of my time playing in the street with my cousins. But occasionally, summer storms brought heavy downpours.

They could be seen coming from afar, with black clouds looming over the horizon, lit by lightning. As I ran home, I was always impressed by how my grandparents prepared for the storm.

Grandma would quickly cover the large mirror on the living room wall with a dark cloth and throw a blanket over the TV. Meanwhile, the grandfather climbed the stairs to remove the lamp that was above the patio door. Then they turned off all the lights in the house. I never understood why they did all those things.

When I asked them, they told me that electricity attracts lightning. At least that's what people were saying, so you better be safe. But where do these kinds of beliefs come from? My fascination with seemingly strange cultural beliefs and practices led me to become an anthropologist.

I have observed similar superstitions around the world, and although one may marvel at their variety, they share some common features. At the core of most superstitions are some intuitive concepts about how the world works.

Early anthropologists described them with terms like "similarity" and "infectivity". According to the principle of similarity, things that look alike may share a deeper connection, just as members of a family tend to resemble each other in both appearance and other traits. Of course, this is not always the case. But this conclusion seems natural, so we often abuse it. In the case in question: The light reflected on the surface of a mirror is not related to the light that originates from the electrical discharges produced during a storm.

Por për shkak se që të dyja duket se lëshojnë dritë, një lidhje midis të dyve ishte dikur shumëe besueshme në shumë pjesë të botës. Po kështu, për shkak se reflektimi ynë në pasqyrë ngjan shumë me imazhin tonë, shumë kultura mendojnë se thyerja e një pasqyre sjell fat të keq, sepse besohej se dëmtimi i atij reflektimi do të nënkuptonte edhe dëmtimin e vetes tonë.

Parimi i infektivitetit bazohet në idenë se gjërat kanë veti të brendshme, dhe ato mund të transmetohen përmes kontaktit. Kështu nxehtësia e zjarrit transmetohet tek çdo gjë që ai prek,dhe disa sëmundje mund të përhapen nga një organizëm në tjetrin. Me apo pa vetëdije, njerëzit në të gjitha kulturat, presin shpesh që llojet e tjera të gjërave mund të transferohen përmes kontaktit.

Për shembull, kjo është arsyeja pse lojtarët në një kazino prekin ndonjëherë dikë që është me fat, për t’u “infektuar” paksa nga fati i tyre. Kjo është edhe arsyeja pse në vitin 2014, një statujë e Zhulietës, personazhit shekspirian që ra çmendurisht në dashuri me Romeon, u zëvendësua për shkak të konsumit të tepërt të shkaktuar nga vizitorët që e preknin për të gjetur dashurinë.

Por këto lloj besëtytnish tradhtojnë diçka më të përgjithshme mbi mënyrën se si mendojnënjerëzit. Për të kuptuar botën tonë, ne kërkojmë modele në natyrë. Kur dy gjëra ndodhin në të njëjtën kohë, ato mund të lidhen midis tyre. Për shembull, retë e zeza shoqërohen me shiun e rrëmbyer.

Por bota është shumë komplekse. Ndaj në shumicën e kohës, një lidhje nuk nënkupton njëshkak, edhe pse mund të perceptohet kështu. Nëse vishni një fanellë të re në stadium dhe fiton ekipi juaj, ju mund ta vishni sërish herën tjetër. Nëse ndodh një fitore tjetër e ekipit tëzemrës, ju filloni të shihni një model.

Në atë moment, ajo bëhet bluza juaj me fat. Në realitet, që nga ndeshja e fundit kanëndryshuar një mori gjërash të tjera. Por ju nuk keni qasje në të gjitha ato gjëra. Ajo që dini me siguri është se keni veshur bluzën e fatit, dhe rezultati ka qenë i favorshëm.

Njerëzit duan që objektet e tyre fat–ndjellëse të funksionojnë. Dhe kur kjo gjë nuk ndodh, ne jemi më pak të motivuar që t‘i kujtojmë ato, ose mund t’ia atribuojmë fatin tonë ndonjë faktori tjetër. Nëse skuadra jonë humbet, mund të fajësojmë arbitrin.

Por kur ekipi jonë fiton, kemi më shumë gjasa ta cilësojmë si fat–ndjellëse bluzën që kemi veshur, dhe më shumë gjasa do t’u themi të tjerëve se funksionoi, dhe kjo ndihmon në përhapjen e idesë. Si specie shoqërore, shumë gjëra nga ato që dimë mbi botën vijnë nga urtësia e përbashkët.

Prandaj është e sigurt të supozohet se nëse njerëzit e tjerë besojnë tek dobia e një veprimi të caktuar, mund të ketë diçka në të. Nëse njerëzit përreth jush thonë se nuk duhet t’i hani ato kërpudha, ndoshta është një ide e mirë që t’i shmangni ato.

The "better safe than sorry" strategy is one of the main reasons why superstitions are so widespread. Another reason is that they make us feel good. Studies show that rituals and superstitions increase during periods of uncertainty, and performing them can help reduce anxiety and increase performance.

When people feel powerless, falling back on familiar gestures provides us with a sense of control over the situation, which, if illusory, can be comforting. Thanks to these psychological effects, superstitions have existed for centuries, and are likely to exist for centuries to come.

*Dimitris Xygalatas, is an associate professor of Anthropology and Psychological Sciences at the University of Connecticut, USA.

Originally published on Bota.al